در اثر تعصبات مسيحى كه روزبروز در آن بيشتر غرق مىشد ، هر روز علاقهء خود را بيش از پيش با علم و فلسفه قطع مىكرد . تعطيل فعاليت فلاسفه به وسيلهء ژوستى نيان ، اعلام قطع ارتباط قريب الوقوع بود بين دنياى روم با تمدن و علم . در ايران هم اظهار علاقهء خسرو انوشيروان به معرفت و فكر يك دولت مستعجل بود ، و باز تعصباتى كه برزويهء طبيب در مقدمهء كليله و دمنه به آن اشارت دارد هر نوع احياى معرفت را در اين سرزمين غيرممكن كرد . در چنين دنيايى كه اسير تعصبات دينى و قومى بود ، اسلام نفخهء تازه‌اى دميد ، چنان كه با ايجاد دارالاسلام كه مركز واقعى آن قرآن بود - نه شام و نه عراق - تعصبات قومى و نژادى را با يك نوع جهان وطنى چاره كرد ، در مقابل تعصبات دينى نصارى و مجوس ، تسامح و تعاهد با اهل كتاب را توصيه كرد و علاقه به علم و حيات را . و ثمرهء اين درخت شگرف كه نه شرقى بود و نه غربى ، بعد از بسط فتوحات اسلامى حاصل شد . » از نظر آقاى دكتر زرين كوب ، اسلام به دنيايى پا گذاشت كه در حال ركود و جمود بود . اسلام با تعليمات مبنى بر جستجوى علم و ترك تعصبات قومى و مذهبى و اعلام امكان همزيستى با اهل كتاب ، غلها و زنجيرهايى كه به تعبير خود قرآن به دست و پا و گردن مردم جهان آن روز بسته شده بود پاره كرد و زمينهء رشد يك تمدن عظيم و وسيع را فراهم ساخت . پروفسور ارنست كونل آلمانى ، استاد هنر اسلامى در دانشگاه برلين در سالهاى 1935 - 1964 در مقدمهء كتاب هنر اسلامى مىگويد : « اشتراك در معتقدات دينى در اينجا تأثيرى قويتر از آنچه در دنياى مسيحيت وجود دارد بر فعاليتهاى فرهنگى ملل مختلف داشته است . اشتراك در مذهب باعث شده تا بر روى اختلافات نژادى و سنن باستانى ملتها « پل » بسته و از فراز آن نه تنها علائق معنوى بلكه حتى آداب و رسوم كشورهاى گوناگون را به طرز حيرت‌انگيزى در جهت روشن و مشخصى هدايت نمايد . چيزى كه بيش از همه در اين فعل و انفعال جهت ايجاد وحدت و پاسخ به جميع مسائل زندگى قاطعيت داشت ، قرآن بود . انتشار قرآن به زبان اصلى و فرمانروايى مطلق خط عربى ، پيوندى به وجود آورد